nie doceniał jednostkowych czynników. . .

   Hegel nie doceniał jednostkowych czynników rozwoju: nie znał miary w zapędach konstrukcyjnych. Ale nauczył patrzeć na czynniki ogólne w rozwoju myśli i dał przez to pobudkę do pogłębienia dziejopisarstwa filozoficznego. A zarazem nauczył łączyć dzieje filozofii z dziejami kultury. Każdy bowiem system filozoficzny był w jego rozumieniu wyrazem pewnego szczebla w rozwoju kultury duchowej; przeto każdy system, choć jest dziełem jednostki, jest odzwierciedleniem kultury ogólnej, która tę jednostkę wydała. I każdy jest prawdziwy, jako wyraz pewnego momentu rozwojowego; staje się natomiast fałszem, jeśli jest brany za prawdę absolutną. Tylko do własnego systemu tej miary Hegel nie zastosował.

Władysław Tatarkiewicz (Historia filozofii Tom 2, 1931/1950)

   

   

  

filozofia religii. . .

   6. FILOZOFIA RELIGII. Wyższą jeszcze od sztuki postacią absolutnego ducha jest religia; tamta bowiem posługuje się kontemplacją, ta zaś doskonalszym narzędziem: wyobrażeniami. Rzecz w tym, że religię Hegel pojmował nie jako uczucie (jak to czynili współcześni mu romantyczni teologowie z Schleiermacherem na czele), lecz jako zespół wyobrażeń. Rozróżniał religie wedle poziomu ich wyobrażeń i we właściwym sobie ewolucyjnym a konstrukcyjnym stylu łączył je w szereg dziejowy. 
   Odróżniał i tu trzy fazy rozwoju: pierwszą fazę stanowią wschodnie religie natury, drugą - religia indywidualności duchowej, która znów sama przechodzi przez trzy fazy, wzniosłości u Żydów, piękna u Greków, celowości u Rzymian. Wreszcie ostatnią fazą jest absolutna religia prawdy, wolności i ducha: chrystianizm

Władysław Tatarkiewicz (Historia filozofii Tom 2, 1931/1950)

   

   

  

boską ideą istniejącą na ziemi. . .

   Hegel pisał: „Państwo jest boską ideą istniejącą na ziemi", „jest rzeczywistością idei moralnej", „jest ucieleśnieniem racjonalnej wolności". Miał państwo za pierwotniejsze i istotniejsze od jednostki, która dopiero w ramach państwa nabiera realności i wartości moralnej. Z punktu widzenia liberałów, jak Locke, państwo było dla obywateli, z punktu widzenia Hegla było odwrotnie. Stosunek taki był naturalny u filozofa, który wszędzie kładł całość przed częścią. A nie brał już pod uwagę tego, że państwo też jest częścią, mianowicie w stosunku do ludzkości.

Władysław Tatarkiewicz (Historia filozofii Tom 2, 1931/1950)

   

   

  

istota heglizmu. . .

   ISTOTA HEGLIZMU. Heglizm jest idealizmem a) obiektywnym (byt jest idealny, ale nie jest subiektywny), b) logicznym (natura bytu jest całkowicie logiczna, nie ma w niej czynników irracjonalnych), c) ewolucyjnym (w naturze bytu leży, iż rozwija się i wyłania z siebie coraz wyższe postacie bytu). Ze względu zaś na swą metodę heglizm jest doktryną wyłącznie konstrukcyjną. Najważniejszą dziedziną filozofii Heglowskiej była filozofia kultury. Wydała ona wielką koncepcję idealistyczną dziejów, wielkie koncepcje prawa, państwa, sztuki, religii, filozofii. Koncepcje te cechuje połączenie dwóch sposobów widzenia, logicznego i ewolucyjnego: każda postać kultury jest tu pojęta jako przemijający etap rozwoju, ale etap konieczny, logicznie wynikający z poprzedniego.

Władysław Tatarkiewicz (Historia filozofii Tom 2, 1931/1950)